زندگینامه امام محمد باقر(ع)
نام مبارك امام پنجم محمد بود .
لقب آن حضرت باقر يا باقرالعلوم است ,بدين جهت كه : درياى دانش
را شكافت و اسرار علوم را آشكارا ساخت .
القاب ديگرى مانند شاكر و صابر و هادى نيز براى آن حضرت ذكر
كردهاند كه هريك بازگوينده صفتى از صفات آن امام بزرگوار بوده است
.
كنيه امام ابوجعفر بود .
مادرش فاطمه دختر امام حسن مجتبى ( ع )است .
بنابراين نسبت آن حضرت از طرف مادر به سبط اكبر حضرت امام حسن (
ع )و از سوى پدر به امام حسين ( ع ) ميرسيد .
پدرش حضرت سيدالساجدين , امام زين العابدين , على بن الحسين ( ع
) است .
تولد حضرت باقر ( ع ) در روز جمعه سوم ماه صفر سال 57 هجرى در
مدينه جانگداز كربلا همراه پدر و در كنار جدش حضرت سيدالشهداء
كودكى بود كه به چهارمين بهار زندگيش نزديك ميشد .
دوران امامت امام محمد باقر ( ع ) از سال 95 هجرى كه سال درگذشت
امام زين العابدين ( ع ) است آغاز شد و تا سال 114 ه . يعنى مدت 19
سال و چند ماه ادامه داشته است .
در دوره امامت امام محمد باقر ( ع ) و فرزندش امام جعفرصادق ( ع
) مسائلى مانند انقراض امويان و بر سر كار آمدن عباسيان و پيدا شدن
مشاجرات سياسى و ظهور سرداران و مدعيانى مانند ابوسلمه خلال و
ابومسلم خراسانى و ديگران مطرح است , ترجمه كتابهاى فلسفى و
مجادلات كلامى در اين دوره پيش ميآيد , و عدهاى از مشايخ صوفيه و
زاهدان و قلندران وابسته به دستگاه خلافت پيدا ميشوند .
قاضيها و متكلمانى به دلخواه مقامات رسمى و صاحب قدرتان
پديدميآيند و فقه و قضاء و عقايد و كلام و اخلاق را - بر طبق مصالح
مراكز قدرت خلافت شرح و تفسير مينمايد , و تعليمات قرآنى - به ويژه
مسأ له امامت و ولايت را , كه پس از واقعه عاشورا و حماسه كربلا ,
افكار بسيارى از حق طلبان را به حقانيت آل على ( ع ) متوجه كرده
بود , و پرده از چهره زشت ستمكاران اموى ودين به دنيا فروشان
برگرفته بود , به انحراف ميكشاندند و احاديث نبوى را دربوته
فراموشى قرار ميدادند .
برخى نيز احاديثى به نفع دستگاه حاكم جعل كرده ويا مشغول جعل
بودند و يا آنها را به سود ستمكاران غاصب خلافت دگرگون مينمودند .
اينها عواملى بود بسيار خطرناك كه بايد حافظان و نگهبانان دين
در برابر آنهابايستند .
بدين جهت امام محمد باقر ( ع ) و پس از وى امام جعفر صادق ( ع
)از موقعيت مساعد روزگار سياسى , براى نشر تعليمات اصيل اسلامى و
معارف حقه بهره جستند , و دانشگاه تشيع و علوم اسلامى را پايهريزى
نمودند .
زيرا اين امامان بزرگوار و بعد شاگردانشان وارثان و نگهبانان
حقيقى تعليمات پيامبر( ص ) و ناموس و قانون عدالت بودند , و
ميبايست به تربيت شاگردانى عالم و عامل و يارانى شايسته و فداكار
دست يازند , و فقه آل محمد ( ص ) را جمع و تدوين و تدريس كنند .
به همين جهت محضر امام باقر ( ع ) مركز علماء ودانشمندان و
راويان حديث و خطيبان و شاعران بنام بود .
در مكتب تربيتى امام باقر ( ع ) علم و فضيلت به مردم آموخته
ميشد .
ابوجعفر امام محمد باقر ( ع )متولى صدقات حضرت رسول ( ص ) و
اميرالمؤمنين ( ع ) و پدر و جد خود بود واين صدقات را بر بنى هاشم
و مساكين و نيازمندان تقسيم ميكرد , و اداره آنهارا از جهت مالى به
عهده داشت .
امام باقر ( ع ) داراى خصال ستوده و مؤدب به آداب اسلامى بود .
سيرت و صورتش ستوده بود .
پيوسته لباس تميز و نوميپوشيد .
در كمال وقار و شكوه حركت ميفرمود .
از آن حضرت ميپرسيدند : جدت لباس كهنه و كم ارزش ميپوشيد , تو
چرا لباس فاخر بر تن ميكنى ؟ پاسخ ميداد : مقتضاى تقواى جدم و
فرماندارى آن روز , كه محرومان و فقرا و تهيدستان زيادبودند , چنان
بود .
من اگر آن لباس بپوشم در اين انقلاب افكار , نميتوانم تعظيم
شعائر دين كنم .
امام پنجم ( ع ) بسيار گشادهرو و با مؤمنان و دوستان خويش
برخورد بود .
با همه اصحاب مصافحه ميكرد و ديگران را نيز بدين كار تشويق
ميفرمود .
در ضمن سخنانش ميفرمود : مصافحه كردن كدورتهاى درونى را از بين
ميبرد و گناهان دوطرف - همچون برگ درختان در فصل خزان - ميريزد .
امام باقر ( ع ) در صدقات و بخشش و آداب اسلامى مانند دستگيرى
از نيازمندان و تشييع جنازه مؤمنين وعيادت از بيماران و رعايت ادب
و آداب و سنن دينى , كمال مواظبت را داشت .
ميخواست سنتهاى جدش رسول الله ( ص ) را عملا در بين مردم زنده
كند و مكارم اخلاقى را به مردم تعليم نمايد .
در روزهاى گرم براى رسيدگى به مزارع و نخلستانها بيرون ميرفت ,
و باكارگران و كشاورزان بيل ميزد و زمين را براى كشت آماده ميساخت
.
آنچه ازمحصول كشاورزى - كه با عرق جبين و كد يمين - به دست
ميآورد در راه خدا انفاق ميفرمود .
بامداد كه براى اداى نماز به مسجد جدش رسول الله ( ص ) ميرفت ,
پس از گزاردن فريضه , مردم گرداگردش جمع ميشدند و از انوار دانش و
فضيلت اوبهرهمند ميگشتند .
مدت بيست سال معاويه در شام و كارگزارانش در مرزهاى ديگر اسلامى
درواژگون جلوه دادن حقايق اسلامى - با زور و زر و تزوير و اجير
كردن عالمان خودفروخته - كوشش بسيار كردند .